Osmanlı Haremi, tarih boyunca en çok merak edilen ve gizemli kalan yerlerden biridir. Bu büyüleyici dünyanın kapılarını aralayarak harem ağalarından valide sultanlara kadar birçok önemli statüyü ve onların etkileyici hikayelerini sizlere anlatmaya çalışacağım. Haremdeki hiyerarşik düzen, padişahın gözdesi olma yolundaki rekabet ve saray yaşantısıyla dolu bu yazımda, Osmanlı İmparatorluğu’nun kalbinde yer alan bu sır dolu yaşam alanını daha yakından tanıtacağım. Hazırsanız, haremin derinliklerine doğru büyüleyici bir yolculuğa çıkalım!
İçindekiler
Harem-i Hümayun
Harem, Arapça kökenli “haram” kelimesinden türemiş olup “yasak”, “korunan” anlamlarına gelir. Osmanlı İmparatorluğu’nda harem, padişah ve ailesinin yaşadığı özel bölümdür. Dış dünyadan izole edilmiş, yüksek duvarlarla çevrili ve özel koruma altında olan bir alandı. Haremdeki kadınların yaşamı sıkı kurallarla düzenlenmiş ve dış dünya ile temasları sınırlıydı.
İstanbul’un fethiyle birlikte, ilk saray haremi konum olarak Topkapı Sarayı içinde değildi. İlk saray ve harem daireleri, bugünkü İstanbul Üniversitesi Beyazıt kampüsünün bulunduğu yerdeydi. Topkapı Sarayı’nın inşaatı tamamlanması ile harem sakinleri 16. yüzyılın ortalarına doğru yeni saraya taşınmaya başlandı. Eski saray ise işlevini tamamen kaybetmeyip genellikle haremin hizmetini tamamlayan kadınların gönderildiği ve hayatlarını devam ettirdikleri bir yer olarak hizmet verdi.
Her Erkeğin Haremi Olacak Diye Bir Şey Yok
Şunu da belirtmekte fayda var, her erkek harem sahibi olamazdı. Harem sahibi olabilecek kişilerin, evlendikleri kadınlara bakabilecek maddi olanaklara sahip olmaları gerekirdi. İslam dini, bir erkeğin en fazla dört kadınla evlenmesine izin verir. Ancak bu izin, belirli şartlara bağlıdır.
Bir erkeğin birden fazla kadınla evlenebilmesi için eşleri arasında adaletli davranması gerekmektedir. Adaleti sağlayamama endişesi varsa, tek eşle yetinilmesi gerektiği vurgulanır. Bu yüzden arşivlere bakıldığında, genellikle sultanların, paşaların, vezirlerin veya zengin / elit Müslüman tabakayı oluşturan kişilerin haremleri bulunurdu. Normal halktan olan erkek ise genellikle tek kadınla evli olurdu. Evlenen kadınlar, kocalarını başka kadınlarla paylaşmak istemezlerdi.
Harem ile İlgili Anlatılan Hikayeler Ne Kadar Doğru?
Osmanlı Harem yaşamıyla ilgili birçok anlatı mevcut. Bunlar arasında hangileri doğru onu söylemek de zor. Harem mahremiyeti vurgular. Bu yüzden dışarıdan bir ziyaretçinin içeri girmesi oldukça zor görünüyordu. Günümüz dünyası ile Osmanlı Harem’ini karşılaştırırsak, nasıl bir çok ailenin iç yaşantısını bilmiyorsak, Harem’in içinde dönenleri de bilmek aslında o kadar zordur. Bu yüzden yazımın devamında en doğru bilgileri paylaşmaya devam edeceğim.
Osmanlı Hareminde Eğitim
Osmanlı Haremi’nde yaşayan kadınların eğitimi, onların sosyal statülerini ve gelecekteki rollerini belirleyen en önemli unsurlardan biriydi. Haremdeki eğitim bilgi ve beceri kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda terbiye ve adabı da öğretirdi.
Dil ve Edebiyat Eğitimi
Bir yere seyahat yaparken o ülkenin dilini bilmeden anlaşmak, bir şeyi aktarmak ne kadar zordur. Bu yüzden harem’e yeni ayak basmış cariye, etrafındaki dünyayı anlayabilmesi için ilk önce dil eğitimine tabi tutulurdu. Osmanlıca başta olmak üzere, Arapça ve Farsça gibi diller de öğretilirdi. Bu diller sayesinde dönemin edebi ve dini metinlerinin anlaşılması sağlanırdı. Kadınlar şiirler, hikayeler ve dini metinler okuyarak dil becerilerini geliştirirlerdi. Hizmet durumuna göre cariyelik dönemi sonunda en az 2-3 dil bilen insanlar olup çıkarlardı.
Adab ve Terbiye Eğitimi
Diğer önemli bir eğitim unsuru da saray adabını ve görgü kurallarını öğrenmekti. Özellikle rütbe veya yaş olarak büyüklere saygı göstermek, nazik ve kibar olmak, düzgün konuşma ve davranış sergilemek önemliydi. Bu eğitim sayesinde onların hem haremde hem de dışarıdaki yaşamlarında saygın bireyler olmaları sağlanırdı. Yerel halk, haremden çıkan bir kadının sergilediği duruş ve görünüşüne bakarak bu kişinin saray eğitimi aldığını anlardı.
Osmanlı Harem’inde Müzik Eğitimi ve Kullanılan Enstrümanlar
Harem, birçoğumuzun hayal ettiğinden çok daha fazlasını barındırıyordu. Evet, haremde eğlence vardı ama bu eğlence, sadece görkemli balolar ve şatafatlı kıyafetlerden ibaret değildi. Özellikle IV. Mehmed döneminde (1648-1687), haremde sanat ve müzik büyük bir önem kazandı. IV. Mehmed’in saltanatının son on yılında, haremdeki cariyelere verilen sanat eğitimleri, Osmanlı sarayının kültürel zenginliğini gözler önüne seriyor.
Müzik Eğitiminin İncelikleri
Müzik eğitimi, meşk usulü denilen bir yöntemle yapılırdı. Meşk usulü, ustadan çırağa aktarılan ve genellikle notasız ama ezberlemeyi esas alan bir eğitim biçimiydi. Cariyeler, sarayın en itibarlı müzik ustalarından eğitim alırdı. Hatta bazı cariyeler dışarıdaki ünlü sazende ve hanendelerden özel dersler alabilirdi. Eğitimlerinin sonunda birden çok enstrümanı çalmayı bilirlerdi. Müzik eğitimleri, harem yaşamının bir parçası olarak, hem sarayın içinde hem de dışındaki dünyada büyük bir etki yaratmıştır.
Kullanılan Enstrümanlar
![](https://tavsiyekosesi.com/wp-content/uploads/2024/06/def-calan-kadin-2-300x200.jpeg)
![](https://tavsiyekosesi.com/wp-content/uploads/2024/06/ney-calan-kadin-3-300x257.gif)
![](https://tavsiyekosesi.com/wp-content/uploads/2024/06/Osman-hamdi-bey-resmi.-tambur-calan-kadin-3-217x300.jpg)
- Tanbur ve Çöğür: Bu telli çalgılar, haremde en çok tercih edilen enstrümanlardandı. Tanbur, Osmanlı müziğinde piyanonun rolünü üstlenirken, çöğür daha çok halk müziğinde kullanılırdı. Cariyeler, tanbur çalmayı öğrenirken aynı zamanda beste yapmayı da öğrenirlerdi.
- Ney ve Nefir: Ney, dini müzikte önemli bir yere sahipti ve cariyeler ney üstatlarından ders alırdı. Nefir ise, daha çok mehter müziğinde kullanılırdı ve nefesi güçlü cariyeler bu enstrümanı çalardı.
- Santur ve Kanun: Santur ve kanun, çalması oldukça zor olan telli çalgılardandı. Bu enstrümanları çalabilen cariyeler, yüksek bir müzik yeteneğine sahip olduklarını gösterirdi.
- Def ve Daire: Vurmalı çalgılar olan def ve daire, haremdeki müzik eğitiminin vazgeçilmezleriydi. Hem danslara eşlik ederken hem de solo performanslarda kullanılırdı.
El Sanatları ve Zanaat Eğitimi
Kadınlar, el işi becerilerini geliştirmek için çeşitli zanaatlarla uğraşırlardı. Dokuma, nakış, dikiş ve örgü gibi el sanatları haremde yaygın olarak öğretilirdi. Bu beceriler, hem pratik hem de estetik değer taşıyan işler yapmalarına olanak tanırdı.
Dini Eğitim
Kadınlar, İslam dini üzerine de eğitim alırlardı. Kur’an okumak, dini bilgiler öğrenmek ve ibadetleri doğru bir şekilde yerine getirmek eğitimin önemli bir parçasıydı. Haremde genellikle bir mescit bulunur ve dini dersler burada verilirdi.
Sosyal ve Kültürel Aktiviteler
Haremdeki kadınlar, sosyal ve kültürel etkinliklere katılarak kendilerini geliştirirlerdi. Sohbetler, şiir dinletileri, müzikli toplantılar ve oyunlar, onların sosyal becerilerini ve kültürel bilgilerini artırırdı. Saray dışından harem halkını özel günlerde eğlendirmek için kimseler saraya davet edilirdi.
Sarayların Harem Karşılaştırması
Osmanlı İmparatorluğu’nun iki büyük sarayı olan Topkapı Sarayı ve Dolmabahçe Sarayı, harem yapıları bakımından farklılıklara fakat işleyişleri bakımından benzerliklere sahiptir. Bu farklılıklar ve benzerlikler, sarayların inşa edildikleri dönemler ve mimari özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Gelin bu benzerlik ve farklılıklara daha yakından bakalım.
Topkapı Sarayı Harem Dairesi
Topkapı Sarayı‘nın haremini çözmek epey zaman alır. Çünkü yapısı gerçekten karmaşıktır. 400 yıllık saray yaşamında zamanla çeşitli eklemeler yapıldığını görmek zor değildir.
Harem, sarayın batı kanadında yer alır ve yaklaşık 400 oda, 9 hamam, mescit ve bir hastane içerir. Haremde odalara girişler “taşlık” denilen avlular sayesinde gerçekleşir. Yani bir açık veya üstü örtülü bir meydan etrafında düzenlenmiş odalar ve sosyal alanlar yer alır. Avlular, kadınların dinlenme ve sosyalleşme alanlarıdır.
Haremdeki odalar arasında padişahın özel odaları, Valide Sultan’ın daireleri, şehzade odaları ve cariyelerin kaldığı odalar bulunur. Hamamlar, kadınların hem temizlik hem de sosyal aktiviteler için kullandığı önemli alanlardandır. Günümüze hepsi ulaşamasa da bu odaların içinde detaylı kalem işi süslemeler, ahşap oymacılığını ve masmavi çinilerle bezenmiş duvarları görmek hala mümkündür.
Geniş pencereler ve avluya bakan açıklıklar sayesinde odaların doğal ışık alması sağlanmış ve ferah bir atmosfer yaratılmıştır. Harem, hem mimari zenginliği hem de detaylı planlaması ile padişahın ailesi ve yakın çevresinin konforunu ve güvenliğini sağlayacak şekilde titizlikle tasarlandığını gösterir.
Dolmabahçe Sarayı Harem Dairesi
Batı tarzı uslüp ile Türk ev mimarisinin birbirini harmanlayan özelliklerine sahip Dolmabahçe Sarayı Harem Dairesi, “L” şeklindeki yapısıyla dikkat çeker. Bu 90 derecelik yapı en yüksek rütbe olan Valide Sultan’ı haremin köşesine yerleştirir. Bu sayede padişah ve harem sakinleri arasında tampon görevi görmektedir.
Sarayın haremi, Topkapı Sarayı’na kıyasla daha az karmaşıktır ancak daha lüks bir yapıya sahiptir. Her Kadınefendi (Sultan Eşi) için ayrılmış bir apartman dairesi gibi odalar görebilmek mümkündür. Bu odaların içinde kadınefendiye ait bir tuvalet, çocukları için oda, ziyaretlerini ve gününü geçirdiği bir oturma odası ve yatak odası gibi bölümler bulunur.
Dolmabahçe Sarayı Haremi odaları birbirine büyük ve süslü salon geçişleri ile bağlanır. Bu salonlar göz kamaştıran kristal avizeler, Avrupa tarzı mobilyalar ve geniş pencerelerle donatılmıştır. 19. yüzyıl harem yaşamı, Batı etkilerinin hissedildiği bir dönemde daha rahat ve serbest bir yapıya bürünmüştür. Padişahın ailesi ve cariyeleri daha geniş ve konforlu odalarda yaşama imkanı bulmuşlardır.
Osmanlı Harem Teşkilatlanması
Osmanlı harem teşkilatı, büyük bir hiyerarşik yapıya sahipti. Haremdeki kadınlar ve erkekler belirli görevler ve unvanlarla organize edilmişti. Haremdeki erkek görevliler hadım ağalar (harem ağaları) olarak bilinirken, kadınlar ise çeşitli rütbelerle hiyerarşik bir düzen içinde bulunurdu.
Harem Ağaları: Kara Ağalar veya Hadımlar
Harem ağaları, Osmanlı İmparatorluğu’nun saray yaşamında önemli bir rol oynayan hadım edilmiş erkek görevlilerdir. Haremdeki kadınların güvenliğini sağlamak, harem işlerini yönetmek ve padişaha hizmet etmekle sorumluydular. “Karağalar Taşlığı” denilen avlunun etrafında kendilerine ait bölümde kalır ve görevlerini burada devam ettirirlerdi. Harem halkıyla karşılaşmaları, göz göze gelmeleri oldukça zordu. Osmanlı’da Hadımlık “tavaşilik” olarak da bilinirdi. Harem ağaları iki ana gruba ayrılırdı:
Ak Hadımlar
Ak Hadımlar genellikle Macar, Alman ve Slav kökenli kölelerden seçilirdi. 16. yüzyıla kadar hadımların çoğu Ak Hadım idi. Zamanla Kafkasya’dan da hadım köleler alınmaya başlandı. Ak Hadımların görevleri arasında mabeyn dairelerini ve harem dairesini korumak bulunuyordu. Görev sürelerinin sonunda genellikle Mısır Valisi olarak atanırlardı.
![](https://tavsiyekosesi.com/wp-content/uploads/2024/06/osmanli-hareminde-karagalar-2.jpg)
Kara Hadımlar
Kara Hadımlar 3. Murad döneminde (1574-1595) seçilmeye başlandı. Beyaz tenli çocukların dayanıksız oluşu, Afrikalı siyahi kölelerin tercih edilmesine neden oldu. Kara Hadımlar Mısır, Habeşistan ve Orta Afrika’dan getirilen siyah tenli kölelerden oluşurdu.
Eğitim ve Görevleri
Osmanlı Hareminde “Ağalar Ocağı” adında bir ocak bulunurdu. Buraya alınan çocuklar, daha büyük hadım ağaları tarafından yetiştirilirdi. Türkçe, saray ve harem adabı gibi konularda eğitim alırlardı. Belli bir yaşa kadar tabi oldukları bu eğitimden sonra, harem hizmetlerinde görev almaya başlarlardı. Görevleri arasında mabeyn dairelerini ve harem dairesini korumak yer alırdı.
Harem ağalarının sayısı çeşitli kaynaklara göre genellikle 50’yi geçmezdi. Harem ağaları, hem haremdeki kadınların güvenliğini sağlamak hem de sarayın iç işleyişini düzenlemekle sorumluydular. Harem ağalarının en üst rütbelisi olan “Harem Ağası”, aynı zamanda “Babüssaade Ağası” olarak da bilinirdi. Bu yüksek rütbeli görevli, haremin iç işleyişini düzenler, padişahın özel hizmetlerini yerine getirir ve sarayın iç siyasetinde etkili bir rol oynardı.
Harem ağaları padişahın ve valide sultanın en güvendiği danışmanlar arasında yer alırlardı. Padişahın özel yaşamında ve hatta devlet işlerinde bile etkili oluyorlardı. Siyasi seçimlerde, önemli atamalarda ve saray içindeki güç dengelerinde önemli roller üstlenmişlerdi. Ancak, 17. yüzyıldan sonra bu yetkilerini kaybetmeye başlamışlar ve 19. yüzyılda köleliğin kaldırılmasıyla birlikte bu görevler de sona ermiştir.
Osmanlı Hareminde Hizmet Personeli: Cariyeler
Acemiler – Cariyeler, Osmanlı hareminin en alt kademesinde yer alan ve başlangıçta esirlerden seçilen veya para ile satın alınan genç kızlardır. Çerkez, Rus ve Gürcü kökenli bu kızlar, hareme ilk girdiklerinde “acemi” olarak adlandırılırlar. Acemiler, sarayın karmaşık adabını ve usullerini üst düzey cariyeler, kalfalar ve ustalardan öğrenirler. Bu eğitim süreci tamamlanmadan efendilerinin huzuruna çıkmalarına izin verilmez. Çerkez kızlar özellikle ince ruhlu, hassas ve zeki olarak bilinir. İstanbul’daki esir pazarlarında en çok satılanlar arasında Çerkez, Abaza ve Gürcü cariyeler bulunur.
Cariyelerin Temini
Cariyelerin büyük bir kısmı, yabancı devlet adamlarının Osmanlı padişahlarına armağan ettiği kadınlardan gelir. Sadrazamlar, vezirler, beylerbeyleri ve sancak beyleri padişaha satın aldıkları cariyeleri hediye olarak sunarlar. Hediye olarak gelmeyenler ise İstanbul’da şimdiki Çemberlitaş tramvay durağında bulunan köle pazarından temin edilirdi. Alınan cariyelerin %90’ı hizmetçi statüsünde, %10’u ise odalık veya gözdeler grubuna dahil edilir. 18. yüzyılda Osmanlı’da esir alışverişi yasaklanmış olsa da, Kafkas aileler kızlarını kendi rızaları ile Osmanlı haremine cariye olarak vermeye devam ettikleri görülür.
Yeni Cariyeler
Yeni alınan cariyeler öncelikle kalfalar ve ustalara verilir. Güzeller ve odalık niyeti ile alınanlar, özel terbiye için padişaha yakın hizmetkar kalfalara ve haznedar ustalara emanet edilir. Cariyelere isimler genellikle fiziki görünüşleri, güzellikleri ve karakterleri temel alınarak Farsça dilinde isimlendirilirdi.
Mahmut Döneminden Bir Osmanlı Harem Örneği
I. Mahmut döneminde haremde 456 cariye bulunmuş ve bu cariyelerin yerleşim ve maaş dağılımı şu şekildedir:
Kilerde 17 cariye, günlük 5-30 akçe maaş. Hamamlarda 6 cariye, günlük 5 akçe maaş. Şehzadeler dairesinde 102 cariye. Kadınefendi dairesinde 53 cariye.
Kalfalar ve Ustalar
Haremde “kalfa” terimi daha yaygın olarak kullanılır ve genellikle “usta” teriminden önce gelir. Kalfalar, haremin önemli bir parçasıdır. Hiyerarşik bir düzen içinde çalışırlar. Kalfalar arasında büyük kalfa, ortanca kalfa ve küçük kalfa gibi dereceler bulunur. Bu hiyerarşi, kalfaların deneyim ve sorumluluklarına göre belirlenir.
Görev ve Sorumluluklar
Kalfalar, çeşitli görevlerde bulunurlar. Bazıları cariyelerin eğitiminden sorumluyken, bazıları padişah ve ailesinin yakınında görev alırdı. Çoğu kalfa okur yazardır ve sarayın düzenini sağlamak için önemli roller üstlenirler.
- Temizlik Görevleri: Haremde temizlik işleri, kalfalar tarafından yürütülür. Perşembe günleri haremde genel temizlik günü olup, bu temizlikten kalfalar sorumludur. Ay başında ise daha kapsamlı bir temizlik yapılır.
- Nöbet Görevleri: Sarayda her gece 10-15 kalfa nöbet tutar, bu nöbetler haremde düzenin ve güvenliğin sağlanması için önemlidir.
- Cariyelerin Eğitimi: Kalfalar, cariyelerin eğitiminden sorumludur.
Çırağ Edilmek
Kalfalar, belirli bir süre hizmet verdikten sonra “çırağ edilmek” olarak bilinen bir süreçle haremi terk edip kendi hayatlarını kurabilme imkanına sahipti. Padişah değişimlerinde bazı kalfalar haremi terk ederken bazıları yeni padişahın hizmetinde kalmaya devam ederdi. Kalfaların görev süreleri 7 – 9 yıl olarak belirlenmiştir. Saraydan ayrılan kalfalara “saraylılar” denir.
Siyasi Rol ve Etkiler
Bazı kalfaların saray içindeki siyasi olaylarla yakından ilgilendikleri bilinmektedir. Örneğin, Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesinde kalfa Ebrunigar’ın rolü olduğu söylenir. Kalfalar, hem harem içindeki düzeni sağlamakla hem de saray politikalarında etkili olmakla tanınmışlardır.
Hasekiler: Osmanlı Hareminde Padişah Eşleri
Hasekiler, padişahın gözdeleri olup onunla özel ilişkiye sahip kadınlardı. Hasekiler, haremde büyük bir etkiye sahipti ve padişahın ilgisini kazanmış oldukları için diğer kadınlar arasında saygın bir konuma sahiplerdi. Onlara ayrılmış özel odalarda kalır ve kendilerine hizmet eden cariyelere sahiplerdi. Hasekiler, çocuk doğurduklarında statüleri daha da yükselir ve “kadın efendi” unvanını alırlardı. Hasekiler arasından valide sultan olma potansiyeline sahip olabilmek için erkek çocuk doğurmaları gerekmekteydi.
Valide Sultan: Osmanlı Hareminde En Yüksek Rütbe
Valide Sultan, Osmanlı İmparatorluğu’nda haremin en yüksek makamına sahip kişidir. Padişahın annesi olan Valide Sultan, haremin başı olarak büyük bir otoriteye sahiptir ve genellikle “Ummu’l-Mu’minin” (İman Edenlerin Annesi) olarak hitap edilirdi. Padişah olmuş oğullarına da “Arslanım” derlerdi.
Kadınlar Saltanatı: Osmanlı İmparatorluğu’nda Kadınların Yönetim Dönemi
Osmanlı İmparatorluğu’nda yaklaşık olarak 16. yüzyıl – 17. yüzyıl arasında neredeyse 100 yıl süren bir dönem olduğunu görüyoruz. Haseki sultanlar, valide sultanlar ve hanım sultanların devlet yönetiminde önemli roller oynadığı dönemi ifade eder. Bu dönemde kadınlar, padişahların yanında devlet işlerine müdahale etmiş ve zaman zaman devleti yönetme fırsatları ellerine geçmiştir. Birkaç güçlü kadın örneği ele alalım:
![](https://tavsiyekosesi.com/wp-content/uploads/2024/06/Haseki-Hurrem-Sultan-248x300.jpg)
Hürrem Sultan
Kanuni Sultan Süleyman’ın eşi. Osmanlı tarihinde resmî nikâhla evlenen ilk haseki sultan olarak bilinir. Divan toplantılarını izleyerek ve padişaha fikirlerini sunarak devlet yönetiminde etkin bir rol oynamıştır. Hürrem Sultan, Sultan Süleymandan 8 yıl önce ölür. Bu yüzden resmi olarak Valide Sultan statüsüne kavuşmamıştır.
Kösem Sultan
![kösem sultan](https://tavsiyekosesi.com/wp-content/uploads/2021/06/kosem-sultan-243x300.jpg)
I. Ahmet’in eşi ve IV. Murad ile Sultan İbrahim’in annesi. Oğullarının tahta çıkmasıyla birlikte Osmanlı İmparatorluğu’nun en güçlü kadınlarından biri olmuştur. IV. Murad’ın çocukluk döneminde naiplik yaparak devleti yönetmiş, Anadolu’daki isyanları bastırmada önemli rol oynamıştır. Devleti fiilen yöneten ilk valide sultanlardan biri olarak tanınır.
Valide Alayı
Valide Sultanlar, padişah değişimi sırasında eski saraydan yeni saraya törenle taşınırdı. Bu törene “Valide Alayı” denirdi. Bu geçiş, büyük bir ihtişam ve gösterişle yapılırdı. Yeni Valide Sultan hareme geldiğinde sadrazama ve vekil-i mutlak makamına haber verilirdi.
Özetleyecek Olursak
Osmanlı harem teşkilatı, karmaşık ve hiyerarşik bir yapı içindeydi. Harem ağalarından valide sultana kadar her bir rütbe, haremdeki düzenin sağlanmasında ve padişahın ailesinin korunmasında önemli bir rol oynardı. Harem, dışarıdan izole edilmiş bir yaşam alanı olsa da içindeki bu düzen, Osmanlı sarayının sosyal ve siyasi yapısının önemli bir parçası haline gelmişti. Günümüzde harem yapısını biraz anlamak zor olsa da, var olduğu dönemde epey rağbet gören bir yerdi.